Trả lời nhanh: Corset xuất hiện ở châu Âu từ thế kỷ 16 dưới dạng “stays” làm phẳng ngực và tạo dáng hình nón, được gia cố bằng xương cá voi. Thế kỷ 19, nhờ gọng thép, mắt cáo kim loại, nẹp trước tách đôi và máy may, corset thời Victoria tạo dáng đồng hồ cát rõ rệt. Khoảng năm 1900 có corset chữ S, rồi từ thập niên 1910 – 1920 corset dần nhường chỗ cho áo ngực và gen bụng co giãn. Từ thập niên 1970 – 1980, các nhà thiết kế như Vivienne Westwood, Jean Paul Gaultier đưa corset trở lại như trang phục mặc ngoài, và corset hiện đại ngày nay chủ yếu là món thời trang tôn dáng.
Học may corset, May luôn kể cho học viên nghe lịch sử của nó trước, vì hiểu corset từng được làm và mặc thế nào sẽ giúp mình hiểu vì sao mỗi đường xương, mỗi mảnh rập lại nằm ở đó. Bài này tóm tắt hơn 400 năm của corset, có ghi nguồn để các bạn đọc thêm.
1. Thế kỷ 16 – 18: “stays” và dáng hình nón
Từ thế kỷ 16, giới quý tộc châu Âu mặc “pairs of bodies” hay “stays”: thân áo nhiều lớp vải lanh hoặc lụa, hồ cứng và gia cố bằng xương cá voi, tạo dáng hình nón với ngực phẳng (Wikipedia – History of corsets). Sang thế kỷ 18, stays hình nón siết eo và đẩy ngực lên, kết hợp với khung váy rộng hai bên hông (panniers) để eo trông càng nhỏ, tạo nên dáng trang phục cung đình đặc trưng (Bảo tàng Metropolitan (The Met)). Thập niên 1770 xuất hiện “stays ngắn” ít xương, chủ yếu để định hình ngực; đến năm 1795, từ “corset” trong tiếng Anh mới mang nghĩa là áo lót cứng nâng đỡ vòng eo (Wikipedia – History of corsets).
2. Thế kỷ 19: corset Victoria và dáng đồng hồ cát
Thời Nhiếp chính (đầu thế kỷ 19), stays ngắn được mặc dưới váy eo cao; đến thập niên 1820 corset thắt eo trở lại. Những cải tiến kỹ thuật quan trọng của thế kỷ này (Wikipedia – History of corsets):
- Thập niên 1830: gọng thép bắt đầu thay xương cá voi, cho phép siết chặt hơn mà không làm hỏng áo.
- 1839: Jean Werly được cấp bằng sáng chế corset dệt trên máy.
- Thời Victoria: nẹp trước tách đôi (split busk) giúp người mặc tự cài, tự tháo; mắt cáo và móc kim loại; máy may và kỹ thuật ép hơi nước tạo dáng cong tròn hơn.
- Thập niên 1870: xuất hiện nẹp trước hình thìa (spoon busk) ôm bụng dưới.
3. Khoảng năm 1900: corset chữ S
Cuối thập niên 1890, corset nẹp thẳng phía trước của Inès Gâches-Sarraute trở thành mốt, tạo dáng chữ S quanh năm 1900: ngực đẩy ra trước, hông đẩy ra sau (Wikipedia – History of corsets). Kiểu này từng được quảng bá là “corset tốt cho sức khỏe” vì không đè trực tiếp lên bụng.
4. Thập niên 1910 – 1960: từ corset sang áo ngực và gen bụng
- 1902 – 1914: mép dưới corset dài dần khi dáng hông thon lại; áo ngực bắt đầu phổ biến từ thập niên 1910.
- 1911: chun cao su ra đời, giúp gen bụng (girdle) dần thay corset.
- Thập niên 1920: corset gần như rời khỏi thời trang đại chúng ở châu Âu và Bắc Mỹ.
- 1947: bộ sưu tập “New Look” của Christian Dior với chân váy xòe và eo thắt nhỏ đưa corset, gen bụng trở lại tới thập niên 1950 – 1960; năm 1952 hãng Warner’s ra mẫu “Merry Widow”.
5. Từ thập niên 1970 đến nay: corset thành trang phục mặc ngoài
Thập niên 1970, Vivienne Westwood đưa corset in họa tiết vào thời trang; thập niên 1980, Jean Paul Gaultier và Thierry Mugler tiếp tục thử nghiệm với corset (Wikipedia – History of corsets). Corset từ đồ lót trở thành trang phục mặc ngoài, xuất hiện trên sàn diễn, trong váy cưới, đồ dạ hội. Đầu thập niên 2020, xu hướng áo, đầm cảm hứng corset lại nở rộ, thường không còn xương cứng.
6. Corset truyền thống và corset hiện đại khác nhau thế nào?
| Tiêu chí | Corset truyền thống | Corset hiện đại |
|---|---|---|
| Vật liệu xương | Xương cá voi, sậy, sau đó là thép | Thép dẹt, thép xoắn (spiral), nhựa, gọng dẻo |
| Mục đích | Đồ lót định hình theo chuẩn thẩm mỹ thời đó | Thời trang, trình diễn, tôn dáng, có thể mặc ngoài |
| Nâng ngực | Corset đảm nhận cả việc nâng ngực | Có thể có cúp riêng, hoặc kết hợp áo ngực |
| Cách mặc | Thường cần người khác giúp siết dây | Có nẹp trước, khóa kéo, dễ tự mặc |
| Độ siết | Có thời kỳ siết rất chặt | Ưu tiên thoải mái, vừa vặn |
Lưu ý sức khỏe khi mặc corset
- Corset nên được may đúng số đo, ôm vừa, không siết quá mức gây khó thở hoặc đau.
- Không mặc corset siết chặt trong thời gian dài liên tục, khi vận động mạnh hoặc khi đang có vấn đề sức khỏe; nếu có bệnh lý, hãy hỏi ý kiến bác sĩ.
- Corset thời trang hiện đại chủ yếu để tôn dáng, không thay thế cho việc tập luyện hay điều trị.
Học may corset ở Maya DIY
Nếu bạn muốn tự tay làm một chiếc corset, xem thêm corset là gì, các kiểu corset phổ biến và hướng dẫn may corset, hoặc tham gia khóa học thiết kế và may nội y, corset của Maya DIY.
Câu hỏi thường gặp
Corset ra đời từ khi nào?
Áo dạng corset (stays) phổ biến ở châu Âu từ thế kỷ 16; từ “corset” trong tiếng Anh mang nghĩa áo lót cứng nâng eo từ năm 1795.
Corset ngày xưa làm bằng gì?
Bằng nhiều lớp vải lanh, lụa hồ cứng, gia cố xương cá voi; từ thập niên 1830 gọng thép dần thay xương cá voi.
Corset chữ S là gì?
Là corset nẹp thẳng phía trước thịnh hành khoảng năm 1900, tạo dáng chữ S với ngực đẩy ra trước và hông đẩy ra sau.
Vì sao corset bị thay thế?
Từ thập niên 1910 áo ngực phổ biến, năm 1911 chun cao su ra đời giúp gen bụng thay corset; đến thập niên 1920 corset gần như rời thời trang đại chúng.
Corset hiện đại khác corset xưa thế nào?
Corset hiện đại dùng xương thép xoắn, thép dẹt hoặc nhựa, dễ tự mặc hơn và chủ yếu dùng làm thời trang, có thể mặc ngoài.
Tài liệu tham khảo
- Wikipedia – History of corsets.
- Glasscock, J. (2004). Eighteenth-Century Silhouette and Support. Bảo tàng Metropolitan (The Met), The Costume Institute.
