Trả lời nhanh: Scan 3D cơ thể dùng ánh sáng và camera để tạo “bản sao số” của cơ thể trong vài giây, từ đó trích xuất hàng trăm số đo phục vụ khảo sát size, may đo, thử đồ ảo và làm ma-nơ-canh theo dáng thật. In 3D (sản xuất bồi đắp) tạo ra phụ kiện, chi tiết trang trí, thậm chí cả trang phục từng lớp một, hoặc in trực tiếp lên vải. Hai công nghệ này giúp cá nhân hóa, sản xuất số lượng nhỏ và giảm lãng phí, nhưng in 3D trên vải vẫn đang ở giai đoạn nghiên cứu, còn hạn chế về độ mềm, độ thoáng và giá thành.
Ở bài AI và robot trong thời trang, May đã nói về tự động hóa trong xưởng may. Bài này mình tìm hiểu hai công nghệ “3D” đang thay đổi cách đo, cách thiết kế và cách làm ra sản phẩm: máy scan 3D và máy in 3D.
1. Scan 3D cơ thể hoạt động thế nào?
Một hệ thống scan cơ thể điển hình dùng ánh sáng cấu trúc: theo mô tả của IEEE Spectrum, máy quét dùng trong khảo sát size quốc gia của Anh (SizeUK) có 6 máy chiếu chiếu các dải ánh sáng trắng lên người, 6 camera CCD ghi lại cách dải sáng bị uốn cong theo hình dáng cơ thể. Phần mềm dựng thành đám mây 100.000 – 200.000 điểm, nối thành bề mặt, xác định các điểm mốc rồi tự động trích xuất số đo. Mỗi tư thế đứng hoặc ngồi chỉ mất khoảng 8 – 10 giây, và khảo sát lấy tới 140 số đo cho mỗi người.
Scan 3D cho thấy cơ thể con người thay đổi ra sao?
Khảo sát SizeUK (bắt đầu năm 2001) đã scan hơn 11.000 người. Kết quả cho thấy phụ nữ Anh cao, to và nặng hơn các thế hệ trước: so với khoảng 80 năm trước, trung bình cao hơn khoảng 2 cm và vòng ngực lớn hơn khoảng 10 cm (từ cúp B lên cúp C). Số đo ngực – eo – hông trung bình của phụ nữ thập niên 1920 khoảng 81 – 51 – 81 cm, còn phụ nữ thế kỷ 21 khoảng 91 – 71 – 97 cm (IEEE Spectrum). Đây là lý do bảng size cần được cập nhật bằng dữ liệu đo thực tế.
2. Scan 3D và AI dự đoán size
Một nghiên cứu đăng trên Alhassawi và cộng sự, Scientific Reports, 2025 phân tích dữ liệu scan 3D của 677 người cho thấy chỉ 9,15% có size nhất quán ở cả ngực, eo và hông; 90,84% có size khác nhau giữa các vòng, và 35,45% không được bảng size hiện có đáp ứng tốt. Mô hình học máy SVM dùng các số đo chính từ scan 3D dự đoán đúng nhóm size với độ chính xác 89,66%.
Với nội y, điều này đặc biệt quan trọng: số đo ngực, chân ngực, eo, hông của mỗi người rất ít khi “khớp” đúng một size tiêu chuẩn. Xem thêm bài 80% phụ nữ mặc sai size áo ngực.
Ứng dụng của scan 3D trong thời trang
- Khảo sát và xây dựng bảng size theo dữ liệu thật của từng quốc gia, từng nhóm khách hàng.
- May đo (made-to-measure): lấy số đo chính xác cho đồ may đo, đồ cưới, corset, nội y.
- Avatar để thử đồ ảo và mô phỏng 3D trước khi may mẫu thật.
- Ma-nơ-canh theo dáng thật: từ dữ liệu scan có thể làm dress form riêng cho một người hoặc một nhóm dáng người.
- Lưu ý: số đo từ máy scan và số đo bằng thước dây có thể chênh nhau vì thợ đo dựa vào điểm mốc xương, còn máy khó xác định các điểm này ổn định; cần thống nhất cách lấy điểm mốc (${S.ie}).
3. In 3D trong thời trang
Theo tổng quan đăng trên tạp chí Fashion and Textiles, 2023, sản xuất bồi đắp (in 3D) trong dệt may vẫn ở giai đoạn đầu nghiên cứu; rào cản chính là khoảng cách giữa mẫu thử và sản xuất quy mô lớn. Các hướng chính gồm: sợi và dây chức năng in 3D, in 3D trực tiếp lên vải, trang phục in 3D toàn bộ và vật liệu dệt 4D (thay đổi hình dạng theo thời gian, nhiệt độ). Lợi ích: sản xuất số lượng nhỏ tiết kiệm tài nguyên, sản xuất tại chỗ, chuỗi cung ứng ngắn, làm theo nhu cầu và cá nhân hóa.
Các ví dụ nổi bật
- Danit Peleg: được xem là nhà thiết kế đầu tiên làm cả bộ sưu tập bằng máy in 3D để bàn, in từng lớp bằng sợi nhựa dẻo (3Dnatives).
- Iris van Herpen: một trong những nhà thiết kế tiên phong dùng in 3D; trang phục của bà xuất hiện tại Met Gala, và bà giới thiệu một chiếc váy làm từ vật liệu thuần chay gốc vỏ hạt ca cao tại Tuần lễ thời trang Paris (3Dnatives).
- Galerie Dior (Paris): hàng trăm bản sao thu nhỏ các thiết kế Dior được in 3D, với hơn 100.000 giờ in và 10.000 giờ hậu kỳ trên hơn 30 máy in trong khoảng 6 tháng (3Dnatives).
- Stratasys J850 TechStyle: máy in 3D dùng cho in trực tiếp lên vải; bộ sưu tập Reflection của Stratasys cùng bảy nhóm nhà thiết kế được giới thiệu tại Milan (3Dnatives).
- Đại học Tufts: các nhà nghiên cứu dùng máy in đùn khí nén tự chế để in vật liệu thay thế da từ kén tằm (3Dnatives).
Công nghệ in 3D thường gặp
| Công nghệ | Nguyên lý | Ứng dụng trong thời trang |
|---|---|---|
| FDM (đùn nhựa nóng chảy) | Đùn sợi nhựa nóng chảy từng lớp; có thể dùng nhựa dẻo TPU | Phụ kiện, chi tiết trang trí, in lên vải, trang phục từ nhựa dẻo |
| SLS (thiêu kết laser bột) | Laser thiêu kết bột nhựa (thường là nylon) từng lớp | Cấu trúc dạng lưới, mặt nạ, phụ kiện phức tạp |
| In phun vật liệu (PolyJet) | Phun và đóng rắn nhựa lỏng bằng tia UV | In nhiều màu, in trực tiếp lên vải tạo hiệu ứng 3D |
4. Ở Việt Nam
Theo Tạp chí Công Thương, robot, AI và công nghệ 3D đang được xem là lợi thế mới của ngành dệt may Việt Nam; các doanh nghiệp như Việt Thắng Jean đã số hóa khâu thiết kế rập, rút ngắn thời gian làm mẫu từ khoảng 6 tháng xuống 15 ngày. Thiết kế và mô phỏng 3D giúp giảm số lần may mẫu thật, tiết kiệm vải; xem thêm bài phần mềm Optitex.
5. Xưởng nhỏ và người học may có thể tận dụng gì?
- Dùng ứng dụng đo cơ thể bằng điện thoại để tham khảo, nhưng vẫn kiểm tra lại bằng thước dây ở các điểm quan trọng như chân ngực, vòng ngực.
- In 3D các phụ kiện nhỏ: khóa, móc, nút trang trí, khuôn đính kết, dụng cụ hỗ trợ may theo thiết kế riêng.
- Lưu số đo khách hàng dạng số để may đo lại, chỉnh rập nhanh hơn.
- Học dựng rập và draping thật vững: công nghệ 3D chỉ là công cụ, hiểu cơ thể và hiểu vải vẫn là nền tảng.
Hạn chế cần biết
- Vật liệu in 3D thường cứng, kém thoáng hơn vải dệt, chưa phù hợp cho lớp sát da như nội y.
- Thời gian in lâu, chi phí máy và vật liệu cao với sản phẩm lớn.
- Máy scan 3D chất lượng cao còn đắt; kết quả phụ thuộc tư thế, quần áo khi scan và cách xác định điểm mốc.
Câu hỏi thường gặp
Scan 3D cơ thể hoạt động thế nào?
Máy chiếu ánh sáng có cấu trúc lên cơ thể, camera ghi lại sự biến dạng của dải sáng, phần mềm dựng thành đám mây hàng trăm nghìn điểm rồi tự động trích xuất số đo.
Scan 3D có chính xác hơn đo tay không?
Scan nhanh và lấy được rất nhiều số đo, nhưng có thể chênh với đo tay do cách xác định điểm mốc xương; cần thống nhất cách lấy điểm mốc.
In 3D có may được quần áo không?
Đã có các bộ sưu tập in 3D toàn bộ và công nghệ in trực tiếp lên vải, nhưng phần lớn vẫn ở mức thử nghiệm, trình diễn hoặc phụ kiện.
Vì sao bảng size tiêu chuẩn thường không vừa?
Nghiên cứu dữ liệu scan 3D của 677 người cho thấy chỉ khoảng 9% có size nhất quán ở ngực, eo, hông; phần lớn có size khác nhau giữa các vòng.
Xưởng may nhỏ có nên đầu tư in 3D?
Có thể bắt đầu bằng máy in 3D để bàn để làm phụ kiện, khuôn, dụng cụ hỗ trợ; trang phục in 3D vẫn còn đắt và kém thoải mái.
Tài liệu tham khảo
- Treleaven, P. (2004). “Sizing Us Up”. IEEE Spectrum, 1/4/2004.
- Alhassawi, R., Gill, S., Hayes, S., Brubacher, K. (2025). Evaluating machine learning models for clothing size prediction using anthropometric measurements from 3D body scanning. Scientific Reports. doi:10.1038/s41598-025-24584-6
- “Revolutionising textile manufacturing: a comprehensive review on 3D and 4D printing technologies”. Fashion and Textiles, 5/2023. DOAJ
- 3Dnatives: “3D Printed Fashion: The Top Designs”, 4/8/2022.
- Tạp chí Công Thương: “Ứng dụng robot, AI và 3D: Lợi thế mới của ngành dệt may Việt Nam trong kỷ nguyên số”, 4/10/2025.
