Trả lời nhanh: Chuyển đổi xanh và chuyển đổi số (còn gọi là “chuyển đổi kép”) đang thay đổi cách vật liệu thời trang được chọn, sản xuất và chứng minh. Các hãng thời trang và thị trường như EU ngày càng yêu cầu nhà cung cấp chứng minh nguồn gốc nguyên liệu, quy trình, loại năng lượng sử dụng và lượng phát thải bằng dữ liệu kiểm chứng được. Hệ quả là vải tái chế, vải từ phụ phẩm, vải có chứng nhận và truy xuất được nguồn gốc ngày càng được ưu tiên; còn công nghệ 4.0 (nhuộm tiết kiệm nước, AI, thiết kế 3D, hộ chiếu số sản phẩm) là công cụ để đạt và chứng minh điều đó.
Dù là xưởng may lớn hay một studio nhỏ làm nội y thủ công như Maya DIY, những thay đổi này sớm muộn đều tác động tới cách chúng mình chọn vải, chọn phụ liệu. Bài này May tổng hợp những thay đổi lớn đang tác động tới vật liệu thời trang, có ghi nguồn để các bạn tra cứu.
1. Net Zero và các cam kết của Việt Nam
Tại COP26, Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050 (Better Work (ILO – IFC)). Với ngành dệt may, Chiến lược phát triển ngành Dệt May và Da Giầy đến năm 2030, tầm nhìn 2035 (Quyết định 1643/QĐ-TTg ngày 29/12/2022) định hướng phát triển theo mô hình kinh tế tuần hoàn vào năm 2035, phát triển xơ sợi và vật liệu thân thiện môi trường, với mục tiêu xuất khẩu 106 – 108 tỷ USD vào năm 2030 (Tạp chí Công Thương).
Thách thức lớn nằm ở nguyên liệu: tỷ lệ nội địa hóa của dệt may Việt Nam mới khoảng 40 – 45% và khoảng 90% bông phải nhập khẩu, trong khi 8 tháng đầu năm 2025 xuất khẩu đã đạt 30,7 tỷ USD (Trung tâm WTO và Hội nhập (VCCI)).
2. EU siết chặt: từ thiết kế sinh thái đến hộ chiếu số
Ngày 30/3/2022, Ủy ban châu Âu thông qua Chiến lược Dệt may Bền vững và Tuần hoàn, với tầm nhìn đến 2030 mọi sản phẩm dệt may trên thị trường EU phải bền, sửa được, tái chế được, phần lớn làm từ sợi tái chế và không chứa chất độc hại (Ủy ban châu Âu). Các mốc chính:
| Quy định | Nội dung | Mốc thời gian |
|---|---|---|
| Cấm tiêu hủy hàng dệt may, giày dép tồn kho | Áp dụng với doanh nghiệp lớn, sau đó doanh nghiệp vừa | 19/7/2026 (DN lớn), 19/7/2030 (DN vừa) |
| Thiết kế sinh thái (ESPR) cho dệt may | Yêu cầu về độ bền, khả năng sửa chữa, tái chế | Dự kiến ban hành khoảng 2027, tuân thủ khoảng giữa 2028 |
| Hộ chiếu số sản phẩm (DPP) | Thông tin truy xuất về vật liệu, nguồn gốc, tác động môi trường của từng sản phẩm | Đi kèm quy định ESPR cho dệt may |
| Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) với dệt may | Nhà sản xuất chịu chi phí thu gom, tái chế | Các nước EU lập cơ chế trước 6/2027 |
Nguồn: Ủy ban châu Âu; mốc ESPR, DPP, EPR theo tổng hợp của Carbonfact (cập nhật 1/2026), có thể thay đổi theo tiến trình lập pháp.
Lý do EU mạnh tay: mỗi năm EU thải bỏ khoảng 5 triệu tấn quần áo, khoảng 12 kg/người, và chỉ khoảng 1% vật liệu quần áo được tái chế thành quần áo mới (Ủy ban châu Âu).
3. Các hãng thời trang khắt khe với nguồn gốc, quy trình và năng lượng
Không chỉ luật, chính các nhãn hàng cũng đặt yêu cầu ngày càng cao với nhà cung cấp:
- Nguồn gốc nguyên liệu: nhãn hàng cần dữ liệu nhanh, chính xác, kiểm chứng được về vật liệu, nhà máy và quy trình, không chỉ là giấy tờ. Đại diện H&M Production cho biết các hãng nay xét cả phát triển bền vững, năng lượng tái tạo và nâng cấp công nghiệp khi chọn nhà cung cấp (Thương hiệu & Công luận, 9/2026).
- Năng lượng: H&M ngừng nhận nhà cung cấp mới tại Việt Nam sử dụng lò hơi đốt than tại chỗ; hãng đặt mục tiêu giảm 56% phát thải tuyệt đối và dùng 100% điện tái tạo vào năm 2030 so với năm 2019 (Better Work (ILO – IFC)).
- Đo lường môi trường nhà máy: bộ công cụ Higg FEM của Cascale (trước là Sustainable Apparel Coalition) đánh giá năng lượng, khí nhà kính, nước, nước thải, khí thải, chất thải và hóa chất của từng nhà máy, được nhiều nhãn hàng dùng để chấm điểm nhà cung cấp (SGS).
- Minh bạch chuỗi cung ứng: từ năm 2023, VITAS đã cảnh báo các thị trường Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc ngày càng khắt khe về xuất xứ, và doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp khó nhất (Thời báo Tài chính Việt Nam).
Các chứng nhận vật liệu thường được yêu cầu
| Chứng nhận | Chứng minh điều gì |
|---|---|
| GOTS | Sợi hữu cơ và quy trình chế biến đạt tiêu chuẩn môi trường, xã hội |
| OEKO-TEX® STANDARD 100 | Sản phẩm dệt đã được kiểm nghiệm các chất có hại, an toàn cho người dùng |
| GRS (Global Recycled Standard) | Hàm lượng tái chế, truy xuất chuỗi hành trình và tiêu chí môi trường, xã hội |
| Higg FEM (Cascale) | Hiệu quả môi trường của nhà máy: năng lượng, phát thải, nước, hóa chất |
4. Công nghệ 4.0 thay đổi vật liệu và cách sản xuất
- Nhuộm lạnh low-carbon (CPB): nhuộm ở 20 – 30°C thay vì 60 – 80°C; số liệu thử nghiệm cho thấy tiết kiệm 73,6% nước, 67,6% hơi, 50% điện và 100% muối so với nhuộm gián đoạn truyền thống (Tạp chí Công Thương, 11/2025).
- Nhuộm tuần hoàn: đối tác dệt của vải sợi dứa Pinalina cho biết quy trình giúp giảm 60 – 70% nước so với cách thông thường (Brands Vietnam).
- Tự động hóa và AI: robot may, cắt tự động, AI cân bằng chuyền, thiết kế 3D, quản lý vòng đời sản phẩm (PLM), cảm biến trực tuyến kết nối MES/ERP để lưu dữ liệu từng mẻ nhuộm phục vụ báo cáo ESG (Tạp chí Công Thương).
- Thiết kế 3D và rập số: giảm số lần may mẫu thật, tiết kiệm vải; xem thêm bài phần mềm Optitex.
- Truy xuất nguồn gốc số: hộ chiếu số sản phẩm, mã QR, dữ liệu chuỗi cung ứng giúp chứng minh vật liệu đến từ đâu, làm ra như thế nào.
5. Ảnh hưởng tới vật liệu thời trang
| Xu hướng | Vật liệu được ưu tiên | Vật liệu chịu áp lực |
|---|---|---|
| Giảm phát thải, Net Zero | Vải sản xuất bằng năng lượng sạch, nhuộm tiết kiệm nước | Vải từ nhà máy dùng than, nhuộm tốn nước |
| Kinh tế tuần hoàn | Sợi tái chế, vải từ phụ phẩm (lá dứa, sen, bã cà phê…), sợi đơn thành phần dễ tái chế | Vải pha nhiều thành phần khó tách để tái chế |
| An toàn hóa chất | Vải có chứng nhận OEKO-TEX, GOTS | Vải không rõ nguồn gốc, không kiểm nghiệm |
| Minh bạch dữ liệu | Vật liệu có hồ sơ truy xuất, báo cáo tác động | Vật liệu không có thông tin xuất xứ |
Xưởng nhỏ và người học may cần làm gì?
- Hỏi nhà cung cấp về thành phần, xuất xứ và chứng nhận của vải, ren, chun trước khi nhập.
- Lưu lại thông tin vật liệu cho từng mẫu sản phẩm: đây là nền tảng nếu sau này làm hàng cho thương hiệu hoặc xuất khẩu.
- Cắt rập tiết kiệm, tận dụng vải vụn cho phụ kiện; ưu tiên sản phẩm bền, dễ sửa.
- Thử dần các vật liệu mới như sợi sen, sợi dứa, modal cho đồ lót, đồ ngủ.
Đọc thêm trong loạt bài: Sợi và vải thân thiện môi trường của Việt Nam và Vật liệu thời trang bền vững trên thế giới.
Câu hỏi thường gặp
Net Zero trong ngành thời trang là gì?
Là mục tiêu cân bằng lượng khí nhà kính phát thải và loại bỏ, đưa phát thải ròng về 0. Việt Nam cam kết Net Zero vào năm 2050 tại COP26.
Hộ chiếu số sản phẩm (DPP) là gì?
Là hồ sơ điện tử gắn với sản phẩm (thường qua mã QR) cung cấp thông tin về vật liệu, nguồn gốc, tác động môi trường, khả năng sửa chữa và tái chế, được EU đưa vào khung quy định thiết kế sinh thái.
Vì sao các hãng thời trang yêu cầu nhà cung cấp dùng năng lượng sạch?
Vì phần lớn phát thải của hãng nằm trong chuỗi cung ứng; để đạt mục tiêu giảm phát thải, các hãng như H&M yêu cầu nhà cung cấp bỏ lò hơi than, dùng điện tái tạo và báo cáo dữ liệu phát thải.
Chứng nhận OEKO-TEX và GOTS khác nhau thế nào?
OEKO-TEX STANDARD 100 chứng nhận sản phẩm đã kiểm nghiệm chất có hại; GOTS chứng nhận sợi hữu cơ và toàn bộ quy trình chế biến đạt tiêu chuẩn môi trường, xã hội.
Xưởng may nhỏ có bị ảnh hưởng bởi xanh hóa không?
Có, nhất là khi làm hàng cho thương hiệu hoặc xuất khẩu. Nên bắt đầu từ việc lưu thông tin vật liệu, chọn vải có chứng nhận và giảm lãng phí vải.
Nguồn tham khảo
- Ủy ban châu Âu: EU Strategy for Sustainable and Circular Textiles.
- Carbonfact: “Full Overview of the EU Textile Strategy and Regulations”, cập nhật 19/1/2026.
- Better Work (ILO – IFC): “Greening Viet Nam’s textile and garment sector: a high stakes challenge”, 19/7/2023.
- Thương hiệu & Công luận: “Dệt may Việt Nam trước cuộc sàng lọc mới của chuỗi cung ứng”, 15/9/2026.
- SGS: “What is Higg FEM 4.0 and its updates”, 19/4/2024.
- Tạp chí Công Thương: “Nhuộm low-carbon CPB: Đột phá công nghệ giúp dệt may Việt Nam đáp ứng chuyển đổi kép”, 20/11/2025.
- Tạp chí Công Thương: Phê duyệt Chiến lược phát triển ngành Dệt May và Da Giầy đến 2030, tầm nhìn 2035, 30/12/2022.
- Trung tâm WTO và Hội nhập (VCCI): “Ngành dệt may Việt Nam trước thách thức và yêu cầu xanh hóa”, 24/10/2025.
- Thời báo Tài chính Việt Nam: “Truy xuất nguồn gốc trong chuỗi cung ứng để tăng giá trị xuất khẩu dệt may”, 7/4/2023.
- Brands Vietnam: “Faslink ra mắt sản phẩm vải sợi dứa Pinalina”, 28/6/2025.
